Мэдээ мэдээлэл - Өвөрхангай аймаг http://uvurkhangai.nutag.mn/ ru Мэдээ мэдээлэл - Өвөрхангай аймаг DataLife Engine Ой, хээрийн 14 удаагийн гал түймрийн дуудлага бүртгэгдлээ http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2376 http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2376
Улсын хэмжээнд өнөөдөр /2026.03.31/ байдлаар Ховд аймгийн Мянгад, Дөргөн, Хэнтий аймгийн Хэрлэн, Галшар, Баян-Овоо, Дадал, Булган аймгийн Сэлэнгэ, Архангай аймгийн Ихтамир, Сэлэнгэ аймгийн Хүдэр, Дорнод аймгийн Халхгол, Хөвсгөл аймгийн Түнэл, Сүхбаатар аймгийн Сүхбаатар, Эрдэнэцагаан, Түмэнцогт сум буюу 8 аймгийн 14 суманд 14 удаагийн ой, хээрийн гал түймэр бүртгэгдлээ.  
Дээрх түймэрт урьдчилсан байдлаар ой, хээрийн нийт 21.175 га талбай өртсөн бөгөөд ой, хээрийн түймрийн аюулаас 4 гэр, 2 өвөлжөөг авран хамгаалж, 3 айл өрхийн 8 иргэн, 2000 орчим малыг нүүлгэн шилжүүлсэн байна.
Түймрийг унтраах ажиллагаанд Онцгой байдлын байгууллага, Хил хамгаалах байгууллага, Цагдаагийн байгууллагын алба хаагчид болон орон нутгийн нийт 677 хүн, 94 автомашинтайгаар ажиллалаа.
Хаврын хуурайшилтын үе эхэлсэнтэй холбогдуулан Онцгой байдлын байгууллагад бүртгэгдэж байгаа ой, хээрийн гал түймрийн дуудлага нэмэгдэх хандлагатай байгаа тул иргэд, малчид, тээвэрчид та бүхнийг ой, хээрт явахдаа галын аюулгүй байдлыг сайтар хангаж, урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээг хэрэгжүүлэхийг уриалж байна. 
]]> zulaa Wed, 01 Apr 2026 11:21:28 +0800 Хувийн нэмэлт тэтгэврийн тухай анхдагч хуулийн төслийг хаврын чуулганаар хэлэлцэнэ http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2374 http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2374
УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны өнөөдөр /2026.03.30/-ийн үдээс хойших хуралдаанаар Монгол Улсын Их Хурлын 2026 оны хаврын ээлжит чуулганаар хэлэлцэх асуудлын жагсаалтад ороогүй хууль, тогтоолын төслүүдийг чуулганаар хэлэлцүүлэх эсэх асуудлыг хэлэлцлээ.
Тухайлбал, УИХ-ын гишүүн Х.Баасанжаргал нарын өргөн мэдүүлсэн Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай, хамт боловсруулсан Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай, УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг нарын өргөн мэдүүлсэн Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслүүдийг хаврын чуулганаар хэлэлцэхийг байнгын хорооны гишүүдийн олонх дэмжлээ.
Мөн Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн Хувийн нэмэлт тэтгэврийн тухай анхдагч хуулийн төсөл, Мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодисын эргэлтэд хяналт тавих тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг хаврын чуулганаар хэлэлцэж, батлах нь зүйтэй гэж үзэв.
]]> zulaa Tue, 31 Mar 2026 14:45:24 +0800 Зогсоолоос хүнээ аваагүй жолооч нарыг торгов http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2373 http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2373
Нийтийн тээврийн бодлогын газрын 70044040 дугаарын утсанд иргэдээс ирсэн талархал, санал, хүсэлт, гомдлыг тухай бүр шуурхай хүлээн авч, шийдвэрлэж байна. Үүнд:
Талархал: Сүхбаатар дүүргийн иргэн Моломбаатар: Ч:54 (Яармагийн эцэс-Баянхошуу) чиглэлд үйлчилж байсан “Эрдэм транс” ХХК-ийн 13-106 гарааш дугаартай тээврийн хэрэгслийн жолооч Э.Эрдэнэ-Очир гээсэн зүйлийг маань хадгалан хүлээлгэж өгсөнд баярлалаа.
Талархал: Баянзүрх дүүргийн иргэн Эрдэнэтогос: М:1 (5 Шар-Офицеруудын ордон) чиглэлд үйлчилж байсан “Зорчигч тээвэр хоёр” ОНӨААТҮГ-ын 2-143 гарааш дугаартай автобусны жолооч С.Хадбаатарт маш их баярлалаа. Маш гоё цэвэрхэн автобусаар тав тухтай үйлчлүүллээ.
Талархал: Сүхбаатар дүүргийн иргэн П.Лхаажав: Ч:17А (Сансар ШТС-Вокзал) чиглэлд үйлчилж байсан “Эрдэм транс” ХХК-ийн 13-265 гарааш дугаартай тээврийн хэрэгслийн жолооч Ч.Баянмөнх хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн надад тээврийн хэрэгслээр зорчиход мэдээллээр хангаж, эелдэг сайхан харьцсанд баярлалаа. Жолооч бүр ийм байвал гоё, ихэнх жолооч нар ууртай дургүйцсэн хандлага гаргадаг юм.
Иргэний гомдол: Баянзүрх дүүргийн иргэн Цоггэрэл: Ч:19А (Цагаан давааны задгай-Сансарын үйлчилгээний төв) чиглэлд явж байсан 16-015 гарааш дугаартай автобусны жолоочийг шалгаж арга хэмжээ авна уу. 3-р эгнээнээс хүн суулгахад нь эрсдэлтэйг сануулан шаардлага тавихад хэл амаар доромжилсон.
Шийдвэрлэлт: ДЮЦ ХХК-ийн жолооч О.Д-д ЗТХ-ийн 14.6 дугаар зүйлийн 9 дэх хэсэгт зааснаар торгуулийн арга хэмжээ авав.
Иргэний гомдол: Баянзүрх дүүргийн иргэн Б.Болд: Ч:11 (Хужирбулангийн шинэ эцэс-Офицеруудын ордон) чиглэлд явж байсан 19-070 гарааш дугаартай автобусны жолооч Офицеруудын ордон автобусны зогсоолоос хүнээ аваагүй явсан тул арга хэмжээ авна уу.
Шийдвэрлэлт: Эмсид ХХК-ийн жолооч Ш.Д-т ЗТХ-ийн 14.6 дугаар зүйлийн 9 дэх хэсэгт зааснаар арга хэмжээ тооцлоо.
Иргэний гомдол: Хан-Уул дүүргийн иргэн Т.Баяраа: Ч:10 (Гадна тойруугийн эцэс- ТЭЦ-3) чиглэлд явж байсан 25-055 гарааш дугаартай автобусны жолооч ТЭЦ-3 автобусны зогсоолоос хүнээ аваагүй явсан.
Шийдвэрлэлт: “Зорчигч тээвэр тав” ОНӨААТҮГ-ын жолооч О.А-т ЗТХ-ийн 14.6 дугаар зүйлийн 9 дэх хэсэгт зааснаар арга хэмжээ тооцлоо.
Иргэний гомдол: Ч:71А (Дүнжингарав худалдааны төв-МУБИС) чиглэлд зорчих үед буух буудал дээрээ бууж чадаагүй. Учир нь иргэн миний бие нурууны гэмтэлтэй тул урд байсан хүмүүсийн араас буух гэтэл хаалга хааж бууя гэхэд хаалгандаа ойртохгүй яасан юм гэж жолооч загнасан.
Шийдвэрлэлт: ГБУС ХХК-ийн ашиглалтын инженер Ж.Ч-т 23-001 гарааш дугаартай автобусны жолоочид дотооддоо арга хэмжээ авч ажиллахыг үүрэг болголоо.
Иргэний гомдол: Баянзүрх дүүргийн иргэн Ц.Батмөнх: Х:23 (Сүхбаатарын талбай-Скай ресорт) чиглэлд явж байгаа 1-046 гарааш дугаартай автобусны жолооч Маршал таун зогсоолоос хүнээ авахгүй загнаад явсан.
Шийдвэрлэлт: “Зорчигч тээвэр нэг” ОНӨААТҮГ-ын жолооч Д.Г-д ЗТХ-ийн 14.6 дугаар зүйлийн 9 дэх хэсэгт зааснаар 25 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох шийтгэл оногдууллаа.
Иргэний гомдол: Баянзүрх дүүргийн иргэн Ц.Баттулга: Ч:16 (Баруун салааны шинэ эцэс-10-р хороолол) чиглэлд явж байсан 11-088 гарааш дугаартай автобусны жолоочийг шалгаж арга хэмжээ авна уу. Буух буудал дээр зогсоогүй. Сануулан шаардлага тавихад маш их хэл амаар доромжилсон.
Шийдвэрлэлт: Трансбус ХХК-ийн ашиглалтын инженер Ч.Энх-Амгаланд дотооддоо арга хэмжээ авч танилцуулахыг үүрэг болголоо.
Иргэний гомдол: Чингэлтэй дүүргийн иргэн У.Ууганбаяр: Ч:8 (Хайлаастын шинэ эцэс-МУБИС) чиглэлд явж байсан 1-089 гарааш дугаартай автобусны жолооч Хайлааст завсар 2 зогсоол дээр буудлын карманд орж зогсож хүнээ буулгаагүй.
Шийдвэрлэлт: 1-089 гарааш дугаартай автобусны жолоочийн гаргасан зөрчлийг камерын шалгалтаар шалгахад тогтоогдоогүй.
Иргэний гомдол: Баянгол дүүргийн иргэн Д.Намсрайжав: Ч:58 (ТЭЦ-3-3,4-р хорооллын эцэс) чиглэлд явж байсан 1-120 гарааш дугаартай автобусны жолооч Улсын их дэлгүүр зогсоол дээр зогсож хүнээ буулгаагүй. Маш их гомдолтой арга хэмжээ авч хариу өгнө үү.
Шийдвэрлэлт: Автобусны жолооч Б.Г-д 14.6 дугаар зүйлийн 9 дэх хэсэгт зааснаар 25 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох шийтгэл оногдууллаа.
Нийтийн тээврийн бодлогын газар нь 70044040 дугаарын утсаар иргэн таны санал, гомдол, талархал хүлээн авдаг.
Утаснаас гадна иргэн та https://ptd.ub.gov.mn/ цахим хуудсанд хандан санал, гомдол, талархал илгээх боломжтой.
]]> zulaa Wed, 25 Mar 2026 17:58:52 +0800 Нийслэлийн дүүргүүдийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх хэлтсүүдийн даргаар хэн ажиллаж байна вэ? http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2368 http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2368
"Зууны мэдээ" сонин “ЗМ-ний лавлах” булангаараа нийслэлийн дүүргүүдийн Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх хэлтсүүдийг хэн удирддаг талаар нэгтгэн хүргэж байна.
 
Чингэлтэй
 
Чингэлтэй дүүргийн шийдвэр гүйцэтгэх хэлтсийг ахмад Г.Ганбаатар удирдаж байна. Тэрээр шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааг хуулийн дагуу зохион байгуулах, иргэн болон хуулийн этгээдийн төлбөр барагдуулах чиглэлээр мэргэшсэн алба хаагч юм.

Чингэлтэй дүүргийн хэмжээнд иргэний болон эрүүгийн хэргийн шүүхийн шийдвэрийн биелэлтийг хангах ажлыг хариуцан ажилладаг.

Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ерөнхий газраас алба хаагчдынхаа ажлын гүйцэтгэлийг жил бүр дүгнэдэг бөгөөд тэрээр өөрийн хариуцсан хэлтсийнхээ үйл ажиллагааг олон улсын жишигт нийцүүлэх, хүний эрхийг дээдлэх чиглэлд анхаарч ажилладаг байна.

Сонгинохайрхан

Хууль зүйн дэд хурандаа С.Жавхлан нь Нийслэлийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газрын харьяа Сонгинохайрхан дүүргийн нэгдүгээр хэлтсийн дарга бөгөөд ахлах шийдвэр гүйцэтгэгчээр ажиллаж байна.

Тэрээр тус хэлтсийн үйл ажиллагааг нэгдсэн удирдлагаар хангах, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааг хуулийн дагуу зохион байгуулах үүргийг хүлээдэг.

Өмнө нь Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ерөнхий газрын тогтолцоонд анхан шатны шийдвэр гүйцэтгэгчээс эхлэн дунд болон дээд шатны удирдах албан тушаалуудад томилогдон ажиллаж иржээ. Тэрээр шүүхийн шийдвэрийн биелэлтийг хангах, иргэдийн өргөдөл гомдлыг шийдвэрлэх чиглэлээр мэргэшсэн байна. С.Жавхлан нь хуульч мэргэжилтэй. Төрийн тусгай албаны болон хууль сахиулах чиглэлийн мэргэшүүлэх сургалтуудад хамрагджээ. Хууль зүйн дэд хурандаа Б.Батмөнх нь Нийслэлийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газрын харьяа Сонгинохайрхан дүүрэг дэх шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх хоёрдугаар хэлтсийн дарга бөгөөд ахлах шийдвэр гүйцэтгэгчээр ажиллаж байна.

Тэрээр Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагад олон жил удирдах албан тушаал хашиж байгаа туршлагатай офицер юм. Өмнө нь ШШГЕГ-ын харьяа орон нутгийн болон нийслэлийн нэгжүүдэд ажиллаж байсан.

Хууль зүйн дэд хурандаа Г.Алтансувд нь Нийслэлийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газрын харьяа Сонгинохайрхан дүүрэг дэх шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх гуравдугаар хэлтсийн дарга бөгөөд ахлах шийдвэр гүйцэтгэгчээр ажиллаж байна. Тэрээр шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагад олон жил ажиллаж буй туршлагатай албан хаагч бөгөөд Сонгинохайрхан дүүргийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааг хариуцсан удирдах албан тушаалтнуудын нэг юм. Г.Алтансувд нь төрийн тусгай албаны офицер, хуульч мэргэжилтэй.

Хан-Уул

Хууль зүйн дэд хурандаа Б.Даваасүрэн нь Нийслэлийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газрын харьяа Хан-Уул дүүрэг дэх шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх нэгдүгээр хэлтсийн дарга бөгөөд ахлах шийдвэр гүйцэтгэгчээр ажиллаж байна. Тэрээр шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагад олон жил ажиллаж буй туршлагатай офицер бөгөөд хуульч мэргэжилтэй. Б.Сэлэнгэ нь өмнө нь Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын бусад нэгжүүдэд шийдвэр гүйцэтгэгчээр ажиллаж байсан туршлагатай бөгөөд мэргэжлийн ур чадвараараа шалгарч удирдах албан тушаалд томилогдсон байна. Иргэний болон эрүүгийн хэргийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааг удирдан зохион байгуулах, төлбөр барагдуулах процессийн хяналтыг тавьж ажилладаг байна.

Баянгол

Баянгол дүүрэг дэх шийдвэр гүйцэтгэх нэгдүгээр хэлтсийн даргаар ахмад М.Хажидмаа ажиллаж байна. Тэрээр шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангах, төлбөр авагч болон төлбөр төлөгч талуудын эрх ашгийг хуулийн хүрээнд хамгаалах, албадан гүйцэтгэх ажиллагааг арга зүйн зөвлөгөөгөөр хангах чиглэлээр мэргэшсэн.

Ахлах шийдвэр гүйцэтгэгчийн хувьд иргэдийн өргөдөл гомдлыг хүлээн авч шийдвэрлэх, шийдвэр гүйцэтгэгчийг татгалзан гаргах хүсэлтийг хянах, ажиллагааны явцад гарсан маргаантай асуудлуудад тогтоол гаргах эрх бүхий албан тушаалтан юм.

Баянгол дүүрэг дэх хоёрдугаар хэлтсийн дарга бөгөөд ахлах шийдвэр гүйцэтгэгчээр дэд хурандаа М.Эрдэнэбаяр ажиллаж байна. Тэрээр Баянгол дүүргийн хоёрдугаар хэлтсийн хэмжээнд иргэний болон бусад төлбөр барагдуулах шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааг нэгдсэн удирдлагаар хангаж, хуулийн хэрэгжилтийг хянах чиглэлээр мэргэшсэн албан тушаалтан юм. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын удирдах бүрэлдэхүүнд ажиллаж, шийдвэр гүйцэтгэгчдийн үйл ажиллагаанд мэргэжлийн хяналт тавих, иргэдийн өргөдөл гомдлыг шийдвэрлэх, албадан гүйцэтгэх ажиллагааны хууль ёсны байдлыг хангах үүргийг хүлээдэг байна.
 
Сүхбаатар

Нийслэлийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газрын Сүхбаатар дүүрэг дэх нэгдүгээр хэлтсийн дарга бөгөөд ахлах шийдвэр гүйцэтгэгчээр ахмад Н.Байгалтуяа ажиллаж байна. Тэрээр иргэний шийдвэр гүйцэтгэлийн явцад гарсан маргааныг хянан шийдвэрлэх, талуудын хүсэлт, гомдлыг хуулийн хүрээнд барагдуулах, албадан гүйцэтгэх ажиллагааг арга зүйн удирдлагаар хангах чиглэлээр мэргэшсэн албан тушаалтан юм. Нийслэлийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газрын Сүхбаатар дүүрэг дэх хоёрдугаар хэлтсийн дарга бөгөөд ахлах шийдвэр гүйцэтгэгчээр дэд хурандаа Б.Янжинлхам ажиллаж байна. Тэрээр Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг хангах, төлбөр барагдуулах ажиллагааны явцад гарсан маргааныг хуулийн хүрээнд хянан шийдвэрлэх, албадан гүйцэтгэх ажиллагааны үндэслэлийг хянах чиглэлээр мэргэшсэн.

Баянзүрх 

Нийслэлийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газрын Баянзүрх дүүрэг дэх нэгдүгээр хэлтсийн дарга бөгөөд ахлах шийдвэр гүйцэтгэгчээр ахмад Б.Оюунчимэг ажиллаж байна. Тэрээр Баянзүрх дүүргийн нэгдүгээр хэлтсийн даргаар ажиллахдаа тус дүүргийн харьяа нутаг дэвсгэр дэх иргэний болон эрүүгийн хэргийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааг нэгдсэн удирдлагаар хангах үүргийг хүлээдэг. Нийслэлийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газрын Баянзүрх дүүрэг дэх хоёрдугаар хэлтсийн дарга бөгөөд ахлах шийдвэр гүйцэтгэгчээр дэд хурандаа Н.Өлзийбаяр ажиллаж байна. Тэрээр шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагад олон жил ажилласан бөгөөд 2024 онд "Тэргүүний шийдвэр гүйцэтгэгч"-ээр шалгарч байсан юм. Өмнө нь Сүхбаатар дүүргийн хоёрдугаар хэлтэст шийдвэр гүйцэтгэгчээр ажиллаж байсан туршлагатай.


Чулуунхүү БЯМБАХАЖИД
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин
]]> zulaa Wed, 04 Mar 2026 09:58:11 +0800 "Дэлхийн адууны өдөр"-өөр дөрвөн байршилд адуу эмчилгээний төв байгуулна http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2367 http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2367
Манай улс долдугаар сарын 11-13-ны хооронд "Дэлхийн адууны өдөр"-ийг анх удаа тэмдэглэн өнгөрүүлнэ.
“Дэлхийн адууны өдөр” арга хэмжээнд:
  • Адууны өв соёлыг сурталчлах арга хэмжээ (морьтон монголчуудын үзүүлбэр, уралдаан).
  • Нүүдэлчдийн соёл, ногоон хөгжилтэй холбоотой үзэсгэлэн, чуулган.
  • Дэлхийн адууны өдрийн лого, уриа, брэндбүүк бүтээх.
  • Олон улсын хэмжээнд сурталчлах соёл урлагийн арга хэмжээг зохион байгуулахаар төлөвлөж байгаа.
Мөн Дэлхийн адууны өдрийг тэмдэглэх 56 орны 10000 морьтон цуглаж прад хийх юм. Тэгвэл Шадар сайд Х.Ганхуягийн ахалсан ажлын хэсгийнхэн энэ 7 хоногт багтаан төсвийг эцсийн байдлаар гаргах аж.
Харин өчигдөр нийслэлийн 2026 оны төсвийн тодотголыг хэлэлцэх үеэр нийслэлээс тус арга хэмжээнд зориулж 4.5 тэрбум төгрөг төсөвлөж байгааг хэлсэн. Тэгвэл нийслэлээс гадна ЕТГ, Соёлын яам зэрэг байгууллагуудад "Дэлхийн адууны өдөр"-ийг тэмдэглэх төсвийг тавьсан байгаа юм. Соёлын яам Морьтны соёлын хүрээ байгуулах, Морины прадыг зохион байгуулах аж. Мөн дөрвөн байршилд Адуу эмчилгээний төв байгуулах аж.
НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 79 дүгээр чуулганы хуралдаанаар Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн санаачилсан “Дэлхийн адууны өдөр”-ийн тухай тогтоолыг хэлэлцэн баталсан.
]]> zulaa Tue, 03 Mar 2026 10:10:20 +0800 Хуурамч архины нийлүүлэлтийн суваг “дижитал жижиглэн” хэлбэрт шилжсэн үү? http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2366 http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2366
"“Чөлөөт бүс”-ийн архи далд бизнес болоод зогсохгүй хор ч болсоор" нэртэй эрэн сурвалжлах бүтээлээ “Зууны мэдээ” сонины 2026 оны хоёрдугаар сарын 11-ний дугаарт хүргэсэн билээ. Энэ нь бизнес ашиг орлогоос илүүтэй хүний эрүүл мэнд, амь нас цаашлаад улс эх орны оршин тогтноход ч нөлөөлөх эрсдэлтэй асуудал юм. Тиймээс бид энэ асуудлыг багасгах, таслан зогсоох гарц бий эсэхийг үргэлжлүүлэн сурвалжиллаа.

Баянгол дүүргийн иргэн Ж.Э ярихдаа “...манай байрны гадаах найман нэрийн барааны дэлгүүр байнга хямд үнэтэй нэр ус нь мэдэгдэхгүй гадаад, дотоодын үйлдвэрийн архи болон виски зардаг. Анх эднийх жижигхэн ТҮЦ -нд үйл ажиллагаа явуулдаг байсан бол одоо томорсоор супермаркетын хэмжээнд очсон. Эзэн хүүхэн нь том машин авч унасан.

Ингэж томрох шалтгаан нь импортын болон бусад согтууруулах ундааг хямдаар зарж ашиг олсон. Эднийхийг томруулсан улс нь энэ хавийн архичид. Үүнд нь манай нөхөр ч орно. Эднийх архиа ихэвчлэн урд, хойд хил чөлөөт бүсээс авдаг сүлжээтэй юм билээ” гэсэн юм. Өөрөөр хэлбэл, хуурамч архины нийлүүлэлтийн сүлжээ жижиглэнгийн хэлбэрт шилжсэн нь үүнийг гэрчилнэ. Улсын хэмжээнд жижиглэнгийн хэлбэрээр архи борлуулдаг 7000 орчим цэг бий. Тэдний дийлэнх нь ийм хэлбэрээр үйл ажиллагаагаа явуулдаг уу гэхэд хилсдэхгүй. Өөрөөр хэлбэл, найман нэрийн барааны дэлгүүрт архи болон согтууруулах ундааны зүйлийг борлуулах эрх олгосонтой нь холбоотой. Тэд архи болон тамхи борлуулах эрхгүй бол ашиггүй байдаг тухай ч ярьдаг. Жил бүрийн цагаан сар болон тэмдэглэлт баярын үеэр тэд гол ашгаа хийдэг гэж болно. Түүнчлэн дотоодын хуурамч архи борлуулах нэг объект нь. Ялангуяа гэр хороолол болон захын дүүргүүд, алслагдсан хөдөө сумдад хяналт сул, иргэдийн мэдээлэлгүй байдлыг ашиглан тэднийг онилдог гэсэн үг.

Энэ жилийн Цагаан сарын баярын өмнөх өдрүүдэд Цагдаагийн байгууллага олон тооны хуурамч архи үйлдвэрлэж захын гэр хорооллын дэлгүүрүүдээр дамжуулан борлуулж байсныг илрүүлсэн.

Тодруулбал, нэр бүхий аж ахуйн нэгжүүдэд хуурамч архи, согтууруулах ундааг худалдан борлуулж, хууль бус орлогоо нууж мөнгө угаах үйлдэл хийсэн байж болзошгүй гэмт хэргийн шинжтэй үйлдлийг иргэдийн мэдээллийн дагуу энэ оны хоёрдугаар сарын 05-ны өдөр прокурорын зөвшөөрлөөр нэгжлэгийг тухайн аж ахуйн нэгжийн үйлдвэр, агуулах мөн “М” болон “А” нэртэй хүнсний дэлгүүрүүд явуулсан юм. Нэгжлэгээр зохих зөвшөөрөлгүй,стандартын бус, албан ёсны шинжилгээ хийгдээгүй, эрүүл ахуйн шаардлага хангаагүй байж болзошгүй 730 шил архи, Хятад, Казахстан, ОХУ-д үйлдвэрлэсэн хуурамч онцгой албан татварын тэмдэгтэй есөн нэр төрлийн 270 шил виски, 5000 ширхэг хуурамч архины шошго хураан авсан. Шалгалтын ажиллагаа эхэлсэн тул нэрийг мэдээлэх боломжгүй гэж албаны эх сурвалж хэлсэн. “А” аж ахуйн нэгжийн согтууруулах ундаа үйлдвэрлэх эрх нь 2024 онд Шүүхийн шийдвэрээр хүчингүй болсон бөгөөд тухайн компани өөрсдийн хамаарал бүхий “Б” аж ахуйн нэгжийн үйлдвэрт “Шүншиг”, “Mongol Empire vodka” нэртэй архи үйлдвэрлэж Баянзүрх, Сонгинохайрхан дүүргийн захын хүнсний дэлгүүрүүдэд дамжуулан 0.75 литрийн савлагаатай архийг 8500 төгрөгөөр худалдан борлуулж байсан нь тогтоогдсон юм. Энэ нь найман нэрийн барааны дэлгүүрүүдийг ийнхүү ашиг олох суваг болгон онилдог нь батлагдаж буй аж.

Түүнчлэн Алтанбулагийн чөлөөт бүсээр ажиглалт хийж явахдаа нэг бүр нь 10000 төгрөгийн үнэтэй ОХУ-д үйлдвэрлэсэн 0.5 л “Маккалистер” виски зарж байхдаа таарч худалдан авсан юм. Уг вискиг “Итирнатитур” хэмээх аж ахуйн нэгж оруулж ирсэн байв. Онцгой албан татваргүй учраас хямд байлаа.

Мөн 8000 мянган төгрөгийн үнэтэй 0.5 л ийн водка мөн тухайн дэлгүүрт борлуулагдаж байсан. Тухайн согтууруулах ундааны спиртийн агууламж, хэмжээнээс хамаарч онцгой албан татварын хэмжээг тогтоодог. Эдгээрийг Татварын ерөнхий газрын улсын байцаагчид өгч гурван төрлийн төхөөрөмжөөр шалгуулахад татварын тэмдэг бүхий акцтай учраас хуурамч гэдэг нь нотлогдоогүй. Гэхдээ эцсийн хэрэглэгчдэд очихдоо 3-5 нугалсан үнээр худалдаагддаг нь тогтоогдсон юм. Нөгөөтээгүүр, Монголчуудын гадаад архи хэн нэгэндээ бэлэглэх гэсэн сэтгэхүйг ийнхүү хуурамч архи үйлдвэрлэгчид овжиноор ашигладаг болохыг ч үгүйсгэхгүй.

Хуурамч акцыг импортын эрх бүхий аж ахуйн нэгжүүд өөрсдөө хийх боломжтой

сонин mn
Өөх боловсруулах үйлдвэрийн агуулахад татварын акцгүй, акц хуурамч байж болзошгүй найман нэр төрлийн 70 мянган шилтэй вино хадгалан, нууц далд аргаар худалдан борлуулж байсан үйлдлийг илрүүлсэн байна. Гадуур борлуулагдаж буй зарим согтууруулах ундаа буюу архины бөглөөн дээрх акцыг хуурамчаар үйлдэж буйг татвар болон хууль хяналтын байгууллагуудын хамтарсан шалгалтаар илэрсэн. Одоогоор мөрдөн шалгах ажиллагаа явагдаж байгаа тул тодорхой мэдээлэл өгөх боломжгүйг албаны эх сурвалж хэлдэг.

Жишээлбэл, Хан-Уул дүүргийн Татварын улсын байцаагч Ж.Мөнхбат Ballantines Finest whisky нэрээр Pinlyand хуурамч архи оруулж ирсэн нь төхөөрөмжөөр шалгаж үзэхэд нотлогдсон байдаг. Уг татварын акцтай гэх архийг төхөөрөмжөөр шалгахад хуурамч гэдэг нь тогтоогдсон.

Өөрөөр хэлбэл, төхөөрөмжид эрх бүхий байгууллагаас олгосон бодит акц биш гэдэг хариу өгсөн байна. Уг архийг нарийвчилсан шинжилгээнд өгсөн байдаг. Магадгүй тээвэрлэлтийн үед уг хуурамч акцыг наасан байж болзошгүй гэсэн таамгийг ч дэвшүүлж буй. Уг акцад эрх бүхий Үнэт цаасны компани ямар нууц тэмдэглэгээ хийснийг хэн ч мэдэхгүй. Мэдэх ч ёсгүй. Энэ бол Монгол Улсын нууцтай холбоотой. Мэдээж ил байдаг бол хэн ч дуурайлгаж хийх боломжтой. Тиймээс энэ бол нууц байдаг зүйл. Өмнө нь хуурамч акц уу, бодит акц уу гэдгийг гэрэл тусгаж үздэг байсан бол өнөөдөр тусгай төхөөрөмжөөр илрүүлдэг болж улам боловсронгуй илүү хялбар болсон хэмээн улсын байцаагч ярьж байв. Нөгөөтээгүүр, е-баримт апплэйкейшнээр утаснаасаа тухайн акцыг уншуулахад тухайн архины нэр, хэмжээ, оруулж ирж буй аж ахуйн нэгжийн мэдээлэл гарч ирж буй ч төхөөрөмж дуугарахгүй байх тохиолдол байдаг байна. Энэ нь зөрчилтэй байна гэсэн дохио. Дахин хоёр дах, гурав дахь төхөөрөмжөөр шалгаж үзэхэд хуурамч акц болох нь тогтоогддог байна. Цагдаагийн байгууллагаас эдгээр хуурамч акцыг хаана хийсэн бэ гэдгийг тогтоохоор ажиллаж байгаа гэв.

Яг батлагдаагүй байгаа ч эхний мэдээллээр хуурамч акцыг “Өөх боловсруулах үйлдвэрийн агуулахад татварын акцгүй, акц хуурамч байж болзошгүй найман нэр төрлийн 70 мянган шилтэй вино хадгалан, нууц далд аргаар худалдан борлуулж байсан үйлдлийг илрүүлсэн байна.

Үүнээс 34 мянган ширхэг нь онцгой албан татварын акцтай, 36 мянган ширхэг нь акцгүй байсныг шалгалтын ажиллагааг үргэлжлүүлэн явуулж байгаа аж. Гэхдээ энэ мэдээлэл татварын байгууллага болон гаальтай тулгалт хийж байгаа юм байна.Тиймээс виноны талаарх мэдээлэл батлагдаагүй байгааг эх сурвалж анхааруулсан. Чөлөөт бүсээр оруулж ирж буй архи, согтууруулах ундаанд акцтай болгосон. Одоогоор хуурамч акцтай архи илрээгүй. Тэгэхээр дээрх хуурамч акцын зөрчил нь Монгол улсад мэдүүлээд орж ирсэн архинаас илрээд байгаа нь архи, согтууруулах ундааг импортоор оруулж худалдан борлуулах эрх бүхий аж ахуйн нэгжүүд өөрсдөө татвараас зугтахын тулд Онцгой албан татварын тэмдэг болох акцыг хуурамчаар олшруулж байна гэсэн хардлага төрүүлж буйг эрх бүхий улсын байцаагч хэлж байгаа юм. Архи импортоор оруулж ирж буй компаниуд хэчнээн шил архийг хил, гаалиар мэдүүлж оруулахаар байна түүндээ тохирсон акцыг Татварын ерөнхий газраас авч улмаар Гаалийн байгууллагад мэдүүлдэг. Тодруулбал, “...манай компани Ballantines гэдэг 1.0 литрийн архийг ийм үнээр, ийм газраас төдий хэмжээгээр оруулж ирнэ” гэсэн хүсэлтээ илэрхийлж Татварын ерөнхий газар уг хүсэлтийн дагуу акцыг олгоно. Улмаар бараа бүртгэлийн нэгдсэн системээр бүртгэгдэж хаана, хаана борлуулагдахаар байгаа нь тодорхой болно. Тэгвэл хуурамч акц ямар архи дээр наагдаж байна вэ гэвэл гаалиар мэдүүлээгүй архи дээр наагдаж байна гэсэн үг.

Магадгүй зарим компани хилээр оруулж ирэх архины тоогоо 1000 гэж мэдүүлснээ цаанаа 1200 ширхгийг оруулж ирэх байдлаар хуурамч акц хийгдэж байна гэсэн хардлага байгаа юм. Ер нь бол гаальд мэдүүлсэн тоо, акцын тоо хоёр мөргөх ёстой.

Өөрөөр хэлбэл, 200 ширхэг 1.0 литрийн Ballantines виски нэг бүрийн Онцгой албан татвар 49 мянган төгрөг гэж үзвэл 100 ширхэг нь 4.9 сая төгрөгийн татвараас бултуулж оруулж ирж байна гэсэн үг аж. Үүний төлөө Хятадад эдгээр 100 ширхэг хуурамч акц хуулбарлуулах зардал мөн асуудал дагуулна. Тэгэхээр дотоодын аж ахуйн нэгжүүд өөрсдөө хуурамч акцыг хийж байна гэсэн хардлага төрүүлж байгааг мэргэжлийнхэн хэлж байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл, тухайн компани эрх бүхий байгууллагаас өгч буй лац, ломботой QR кодыг өөрсдөө л мэдэх боломжтой. Тэд мэдэж байгаа учраас хуурамчаар олшруулж байна гэсэн үг. Түүнээс биш хэн нэгэн иргэд, бүлэг этгээдүүд хуурамчаар үйлдэх боломжгүй. Ер нь хуурамч акцтай архи борлуулж буй эсэхийг мэдэхийн тулд иргэд хяналтаа сайжруулж е.баримт аа тухай дэлгүүрээсээ заавал авч байх нь чухал. Өөрөөр хэлбэл иргэд тухайн QR код буюу акцыг уншуулснаар Татварын ерөнхий газрын бараа бүртгэлийн нэгдсэн системд орж тухайн бүтээгдэхүүн хаана, хэдий хэмжээгээр зарагдсан вэ гэдэг нь тодорхой хугацааны дараа ил болох аж. Энэ систем бүрэн ажилласнаар хуурамч акцтай архи худалдаалагдах явдал хумигдах болно гэдгийг Татварын ерөнхий газрын улсын байцаагч Б.Отгонбаяр хэллээ. Одоогоор архи согтууруулах ундаа импортлох эрхтэй 54 аж ахуйн нэгж байна.

Хуурамч архи худалдаалах нь залилах төрлийн гэмт хэрэгт багтдаг

сонин mn
Цагдаагийн байгууллагаас Монгол түмний уламжлалт Сар шинийн баярыг угтан Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2022 оны 43 дугаар зарлиг, Согтууруулах ундааны эргэлтэд хяналт тавих, архидан согтуурахтай тэмцэх тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангах, иргэдийн эрүүл мэндийг болзошгүй эрсдэлээс хамгаалах, гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх зорилгоор Татвар, Гаалийн ерөнхий газартай хамтран “Цахим-архи худалдаа” нэгдсэн арга хэмжээг улсын хэмжээнд энэ оны нэгдүгээр сарын 26-ны өдрөөс хоёрдугаар сарын 16-ны өдрийн хооронд зохион байгуулжээ.

Шалгалтаар оюуны өмч, онцгой албан татварын тэмдэг болон хаяг шошгын зөрчилтэй, чанарын шаардлага хангахгүй согтууруулах ундааны зүйлсийг улсын хилээр хууль бусаар нэвтрүүлэх, үйлдвэрлэх, хадгалах, цахим орчинд худалдах үйлдлийг таслан зогсоох, хуурамч цахим хаягийг устгуулах ажиллагааг зохион байгуулсан байна.

Үүний үр дүнд цахим орчинд мэдээлэл солилцох фэйсбүүк, инстаграм зэрэг платформд мониторинг хийж, гарал үүсэл нь тодорхойгүй, оюуны өмч, онцгой албан татварын тэмдгийн зөрчилтэй согтууруулах ундаа худалдан борлуулах, хүргэлтийн үйлчилгээний талаар мэдээлэл байршуулсан, Согтууруулах ундааны эргэлтэд хяналт тавих, архидан согтуурахтай тэмцэх тухай хуульд заасан зөрчлийн шинжтэй үйлдэл илэрсэн 51 групп, 14 хувь хүний цахим хаягийн эзэмшигчдийг тогтоожээ. Мөн холбогдох мэдээллийг устгуулах хүсэлтийг Харилцаа холбооны зохицуулах хороонд хүргүүлж, 31 групп, хаягийг устгуулсан байна.
 
2026 оны нэгдүгээр сарын 26-наас хоёрдугаа рсарын 13-ны байдлаар: 

8805 аж ахуйн нэгж, 21586 иргэнийг шалган, 13 гэмт хэрэг, 353 зөрчлийг илрүүлэн, чанарын шаардлага хангахгүй, хаяг шошго, онцгой албан татварын тэмдгийн зөрчилтэй 2414 ширхэг /2449 литр/ архи, 3855 ширхэг /3219 литр/ шар айраг, 564 ширхэг /320 литр/ бусад согтууруулах ундаа виски, коньяк зэргийг хураан авч, 24 аж ахуйн нэгжийг 65.5 сая, 46 иргэнийг 22.9 сая төгрөгөөр торгож, 132 зөрчлийг харьяаллын дагуу татварын байгууллагад шилжүүлсэн байна. 

Залилах гэмт хэрэг сүүлийн жилүүдэд 48-61 хувиар нэмэгджээ

Харин Гаалийн байгууллагаас арга хэмжээний хүрээнд улсын хилээр нэвтрүүлж буй архи, согтууруулах ундаанд тавих хяналт шалгалтыг эрчимжүүлж, импорт, экспортын хяналтыг сайжруулах, зорчигчийн хувийн хэрэглээний хэмжээнээс хэтрүүлсэн барааг илрүүлэх, гаалийн татвар, тарифын хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг хангах, иргэн, аж ахуйн нэгжид хууль тогтоомжийн мэдээлэл, зөвлөмжийг олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр хүргэх ажлыг зохион байгуулжээ. 

2026 оны хоёрдугаар сарын 08-ны өдрийн байдлаар 749.5 литр архи, согтууруулах ундаатай холбоотой нийт 12 зөрчил илрүүлж ажилласан байна.

Нутаг дэвсгэр хариуцсан цагдаагийн байгууллагуудаас согтууруулах ундааны хууль бус худалдаа, хүргэлтийн үйлчилгээг таслан зогсоох чиглэлээр 929 чиглэлд 6510 иргэн, 4850 аж ахуйн нэгж, 20719 тээврийн хэрэгслийг шалган, нэг гэмт хэрэг, 109 зөрчил илрүүлжээ. Мөн 1081 ширхэг /2116 литр/ архи, 1356 ширхэг /1214 литр/ шар айраг, 70192 ширхэг /603.5 литр/ бусад согтууруулах ундааны зүйлийг хурааж, дөрвөн аж ахуйн нэгжийг 20 сая, 43 иргэнийг 20.6 сая төгрөгөөр торгожээ. Ийнхүү архи согтууруулах ундаа хуурамчаар үйлдэж буй зөрчлийг бусдыг залилах гэмт хэрэг хэмээн үздэг байна. Тэгвэл энэ төрлийн гэмт хэрэг ийнхүү жилээс жилд 48-61 хувиар нэмэгдсэнийг статистик мэдээ харуулсаар байна. Тэгвэл үүнийг таслан зогсоох, багасгах ямар гарц, шийдэл байгааг тодотгоё.

Институтын сул тал руу хуурамч бүтээгдэхүүний логистик “ус шиг урсах” эрсдэлтэйг анхааруулсаар

сонин mn
Сүүлийн 10 жилд Монгол Улсын хяналт-шалгалтын тогтолцоо “нэг төвд төвлөрсөн хяналт” загвараас “салбарчилсан тухайлбал, яамд, нутгийн байгууллагад тархсан хяналт” загвар руу хурдтай шилжсэн. Үүний гол огцом үе шат нь хил дээрх мэргэжлийн хяналтын чиг үүрэг, боомтын байгууллага, лаборатори, орон тоог Гаалийн ерөнхий газар руу шилжүүлсэн шийдвэр нь нэг байгууллага дахь хяналтын ачааллыг нэмэгдүүлсний сөрөг нөлөөлөл хуурамч архи хилээр ихээр орж ирэх шалтгаануудын нэг болсныг мэргэжлийн эксперт хэлж байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл, 2022 онд Мэргэжлийн хяналтын байгууллагыг татан буулгасан шийдвэрийн сөрөг тал үүгээр илэрч буй дохио гэлтэй.

Энэ өөрчлөлт нь анхдагч зорилго нь орон тоо, хяналт шалгалтын давхардал багасгах, эрсдэлд суурилсан хяналт руу шилжих, бизнесийн дарамт бууруулах гэж тайлбарлагддаг ч практикт хүнсний аюулгүй байдал, согтууруулах ундааны хуурамч бүтээгдэхүүнтэй тэмцэх талбар дээр гурван төрлийн эрсдэлийг зэрэг өсгөсөн дүр зураг ажиглагдаж байна гэв.

Нэгдүгээрт, зохицуулалтын цоорхой ба хариуцлагын бутрал. Төвлөрсөн байгууллага татан бууснаар стандарт, эрх олголт, лабораторийн баталгаажуулалт, хяналтын төлөвлөгөө, зөрчлийн мөрдөн шалгалт зэрэг нь олон эзэнтэй болж “хэнд буруу очоод байна вэ” гэдэг асуултад институтийн хариулт өгөхөд төвөгтэй болсон. Үүний хамгийн тод жишээ нь хоол хүнсээр дамжсан халдварын дэгдэлтийн үеэр “эрүүл мэндийн салбарын хяналт–нийтийн хоол–аж ахуйн нэгж” гэсэн олон зангилааны уялдаа богино хугацаанд шалгагдах шаардлагатай болдог. Гэвч энэ байдал алдагдсан.

Хоёрдугаарт, хил дээрх эрсдэлийн бүтэц өөрчлөгдсөн нь боомтын мэргэжлийн хяналтын чиг үүрэг, лаборатори, 504 орон тоо гаалийн системд шилжсэнээр гаалийн байгууллага зөвхөн татвар, тарифын хяналт бус хүнс, хорио цээр, эрүүл ахуйн эрсдэлийн нэг хэсгийг давхар үүрэх болсон. Энэ нь боломж нэг цэгийн хяналт авчрахын зэрэгцээ шинэ ачаалал тухайлбал, шинжилгээ, шинжээч, тоног төхөөрөмж, эрх зүйн уялдаа үүсгэсэн нь нэг байгууллагад дахь ачаалал эрс нэмэгдсэн.

Гуравдугаарт, хуурамч архины нийлүүлэлтийн суваг илүү “дижитал+жижиглэн” хэлбэрт шилжиж, хилээр татваргүй, хэтрүүлсэн хэмжээ шошго брэндийн зөрчилтэй хэлбэрээр жижиг багцаар орж ирээд цахим сувгаар тарах эрсдэл тодорч байна. Үүнийг Гаалийн 2025 оны жилийн тайланд “цагаан сарын өмнө архи, согтууруулах ундаа хууль бусаар нэвтрүүлэх зөрчил ихсэх хандлагатай” гэж албан ёсоор дурдсан, мөн сэрэмжлүүлэг мэдээлэл, чиглэл хүргүүлсэн албан бичгээр нотлогдож буй тухай Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яамнаас хийсэн судалгаа харуулж буй юм. Түүнчлэн 2025, 2026 оны эхний саруудад гарсан хуурамч архи нэвтрүүлэхийг завдсан зөрчлийн тоо, литрийн мэдээлэл олон нийтэд хүрсэн мэдээллээс тодорхой. Түүнчлэн хуурамч архитай холбоотой илрүүлэлт, хураалт, ял шийтгэлийн нэгдсэн жилийн статистик мэдээлэл /жил бүр нэг маягаар гарсан/ нийтэд хангалттай тогтмолжоогүй байна. Гэсэн ч Цагдаагийн ерөнхий газраас 2025 онд 10.5 тонн хуурамч архи, вискиг устгалд оруулсан тухай мэдээлэл нь дотоод зах зээл дээрх эрсдэлийн хэмжээг бодитоор илтгэнэ. Эцэст нь бодлогын түвшинд хамгийн чухал нь Монгол Улсын хяналтын шинэ архитектур нь зорилгоо биелүүлэхийн тулд хил, дотоод зах зээл, лабораторийн баталгаажуулалт, шүүх, прокурор, өгөгдөл солилцоо, эрсдэлийн профайл, хариу арга хэмжээний стандарт ажиллагааг нэг мөр болгож, хариуцлагын эзнийг илүү тодруулах шаардлагатай болсон байна. Эс тэгвээс системийн сул тал руу хуурамч бүтээгдэхүүний логистик “ус шиг урсах” магадлал өндөр байна хэмээн мэргэжлийн судлаач анхааруулж байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл, Монгол Улс Хүнсний аюулгүй байдалд хяналт тавих бие даасан байгууллагаа устгасан нь цаашид Монгол хүний амь нас, эрүүл мэндэд шууд нөлөөлөх хуурамч, архи болон согтууруулах ундаа бусад хүнсний бүтээгдэхүүнд тавих хяналт суларсаар байх магадлалыг улам ихэсгэнэ гэж үзэж байна.

Цэвэгдоржийн МЯГМАРБАЯР
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин
]]> zulaa Wed, 25 Feb 2026 10:49:09 +0800 Баталгаагүй линк дээр дарж залилуулжээ http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2364 http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2364
Сүүлийн үед төрийн цахим үйлчилгээний еMongolia платформын нэр, зураг, таних тэмдгийг хууль бусаар ашиглан иргэдийг залилан мэхэлсэн гэх дуудлага, мэдээлэл цагдаагийн байгууллагад бүртгэгдэж байна.
 
Тодруулбал, энэ оны 02 дугаар сарын 08-ны өдөр хоёр иргэн фейсбүүк цахим сүлжээнд байршуулсан “Танд төрийн тусламж, тэтгэмж авах боломж байгаа эсэхийг шалгана уу” гэсэн агуулгатай хуурамч зар мэдээллийн линкээр нэвтэрсний улмаас нийт 1,250,000 төгрөгөөр хохирчээ.
 
Иймд иргэд Та бүхэн төрийн байгууллага, Е-Mongolia платформын нэрийг ашигласан сэжигтэй зарын линкээр нэвтрэхгүй байх, үл таних этгээдэд хувийн болон санхүүгийн мэдээллийг дамжуулахгүй байх, мөн төрийн цахим үйлчилгээ нь иргэдээс сошиал сүлжээгээр дамжуулан линк илгээж мэдээлэл авах, дансны мэдээлэл шаардахгүй.
Энэ төрлийн линк, холбоос цахимд байршсаныг харсан тохиолдолд цагдаагийн байгууллагад нэн даруй мэдээлж, өөрийн болон бусдын эд хөрөнгийг хамгаалж, цахим орчинд сонор сэрэмжтэй байхыг анхааруулж байна.
]]> zulaa Wed, 11 Feb 2026 12:59:23 +0800 Леброн Lakers-ээс явахад бэлэн гэж NBA-ын дотоод эх сурвалж мэдээлэв http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2363 http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2363
Леброн Жеймс Lakers-т тоглох хугацаа удахгүй дуусах гэж байгаа бололтой. NBA-ын дотоод эх сурвалж Жейк Фишер даваа гарагт /2026.02.02/ лайвстрийм хийхдээ “Lakers Леброныг ардаа орхин, Леброн ч мөн Lakers-ээс явахад бэлэн болсон гэж би бодож байна” гэж хэлжээ. Фишерийн бодож буйгаар тэд зургаадугаар сард гэрээгээ дуусгаж магадгүй байна.
Жеймс 2018 оноос хойш Lakers-т тоглож байгаа. Долоон жил гаруй тус багийн өмсгөлийг өмсөхдөө тэр дунджаар 26.3 оноо, 8.0 оновчтой дамжуулалт, 7.8 самбараас бөмбөг авсан үзүүлэлттэй тоглож байна. Жеймс 2020 онд Lakers NBA-ын аварга болоход хувь нэмэр оруулсан билээ. Гэвч Lakers-ын дарга Жени Басстэй түүний харилцаа өнгөрсөн жилүүдэд муудсан гэх мэдээлэл сүүлийн долоо хоногуудад явах болсон. Басс Жеймсийн амин хувиа хичээсэн байдлаас залхаж, түүнийг Lakers-ын аврагч мэт зарим хүн үздэг байсанд дургүйцдэг гэж эх сурвалжууд мэдээлжээ. Жеймс тэдгээр мэдээллүүд сэтгэл санааг нь зовоохгүй байна гэж мэдэгдсэн юм.
Эх сурвалж: Fox Sport
]]> zulaa Thu, 05 Feb 2026 10:34:48 +0800 Орон нутаг дахь багшийн сургуулиуд тэтгэлгээр “амь зогоож” байна http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2362 http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2362
Дээд боловсролын сургалтын байгууллагын дипломын болон бакалавр, магистр, докторын сургалтыг өнгөрсөн хичээлийн жилд 23 768 хүн төгссөн нь өмнөх оныхоос 13.7 хувиар буурсан дүн болохыг Боловсролын яамны статистикт мэдээлжээ. Тэр дундаа багш мэргэжлээр суралцагч цөөрч, багшлах боловсон хүчний дутагдалд улсаараа орчхоод байгаа юм. Багшлах боловсон хүчин хомсдол­­той бай­­­гаа нь боловсролын салбар төдийгүй улс орны “толгойны өвчин” болсон.
Иймд Засгийн газраас 2024 онд 103 дугаар тогтоол гаргаж, “Багш, багш мэргэжлээр суралцагч болон багш ажилтны хүүх­дийг тэргүүлэх, эрэлттэй мэргэжлээр суралцахад төрөөс дэмжлэг үзүүлэх” журам баталсан билээ. Ингэснээр багш мэргэжлээр их, дээд сургуульд суралцагчийн төлбөрийг бүрэн чөлөөлсөн юм. Өөрөөр хэлбэл, багш мэргэжлийг үнэ төлбөргүй эзэмшиж буй. Гол шаардлага нь улирлын голч дүн нь 2.7-оос доошгүй байх ёстой. Хэрэв үүнийг хангахгүй бол сургалтын төлбөрийг төрөөс үргэлжлүүлэн олгохгүй, хувиасаа төлөх юм. Энэ шийдвэрийг иргэд багш мэргэжлийг үнэгүй­дүүлсэн хэмээн ихэд шүүмжилсэн. Гэвч одоогийн хүү­хэд, за­луус багш мэргэжлийг сонирхохгүй, ялангуяа, цэцэрлэг, бага ангийн багшаар ажиллах хүсэлгүй болсон өнөө цагт ингэж л “гал алдах­гүй” байхаас өөр аргагүй мэт.
МУБИС, МУИС гээд багш бэлддэг улсын сургуулийн элсэлт ч цөөрснийг албаны­хан хэл­дэг. Тэгвэл орон нутгийн сургуулиудад нөх­цөл байдал ямар байна вэ. Орон нутгийн сургуулиуд МУИС, МУБИС-ийн харьяанд орж, ивээлд нь багтсанаар элсэгчид нэмэгдсэн үү.
ХӨДӨӨ СУРВАЛ СУРГАЛТЫН ТӨЛБӨРИЙН 50 ХУВИЙГ ЧӨЛӨӨЛӨХ ҮҮ
Ховдын багшийн их сургууль 1979 онд үүдээ нээсэн түүхтэй. Өдгөө 47 жилийн хугацаанд баруун бүс төдийгүй улсын хэмжээнд олон зуун багш бэлдсэн тус сургууль 2020 онд МУИС-ийн Ба­руун бүсийн сургууль болж өргөжжээ. Гэвч үүнээс хойш сургуулийн удирдлага гурван ч удаа солигдож, энэ халаа сэлгээ нь санхүүгийн тогтворгүй байдалд хүргэсэн байна. Дулаан, ца­хилгааны болон бусад өр төлбөр нь 2.3 тэрбум төгрөгт хүрч, хүндхэн байдалд оржээ. Харин саяхнаас энэ өр төлбөрөө ба­раг­дуулж дууссанаа тус сургуулийн захирал Ц.Пүрэвсүрэн хэлсэн юм. Мөн элсэгчдийн тоо цөөрсөн нь оюутныхаа төлбөрөөр санхүүждэг сургуульд хүнд цохилт болжээ. Зарим жилд 800 орчим оюутантай байсан бол энэ хичээлийн жилд 1200 орчим хүүхэд сурч байгаа хэмээн ту­хайн сургуулиас мэдээлэв. Ахисан түвшин буюу магистр, докторын хөтөлбөрт 350 гаруй хүн суралцаж буй. Сургуулийн өмнөх боловсролын болон бага ангийн багш, нийгэм, хими, биологи, ма­тематик, мэдээлэл зүй, дуу хөгжмийн багш зэрэг 12 хөтөлбөрөөр мэргэжилтэн бэлдэж байна.
Энэ талаар тус сургуулийн захирал Ц.Пү­ рэвсүрэнгээс тодруулахад “Боловсролын магад­­лан итгэмжлэлийн үндэсний зөвлөлөөр багш мэргэжлийн бүх хөтөлбөрөө магадлан итгэмжлүүлсэн. Ингэснээр манай сургуульд багш мэргэжлээр сурч буй бүх хүүхэд үнэ төлбөргүй суралцах боломжтой болсон. Энэ нь элсэлтэд эергээр нөлөөлсөн. Өөрөөр хэлбэл, багш мэргэжлийг магадлан итгэмжлүүлсэн их, дээд сургуульд энэ чиглэлээр 100 хувийн тэтгэлгээр сурах боломжтой. Бид үүнээс гадна эрх зүй, инженер, эдийн засаг гээд багшийн бус хөтөлбөрөөр мэргэжилтэн бэлддэг. Орон нутагт уул уурхай, инженер мэргэжилтэн эрэлттэй байгаа учраас энэ чиглэлээр боловсон хүчин бэл­дэхэд анхаарч ажиллаж байна. Нийт 39 хөтөлбөр хэрэгжүүлж байгаагийн 12 нь багш мэргэжлийнх. Дээд боловсролын тухай болон Боловсролын ерөнхий хуульд төрийн өмчийн их, дээд сургуулиудын тогтмол зардлыг төрөөс хариуцна гэж заасан. Гэтэл сүүлийн хоёр жил манай сургуулийн тогтмол зардлыг бүрэн гүйцэд олгосонгүй. 2025 онд огт олгоогүй, 2024 онд 350 орчим сая төгрөг өгсөн. Манай сургуулийн цахилгаан, ус дулааны зардал нэг тэрбум төгрөгт хүрдэг. Хөдөөний сургуулиудад энэ мэт бэрх­шээл цөөнгүй. Мөн ерөнхий боловсролын сургуулийн багш нарт орон нутгийн нэмэгдэл 20 хувийн урамшуулал олгодог. Гэтэл энэ нь их, дээд сургуулийн багш нарт хамааралгүй байгаа нь өрөөсгөл” гэв.
Мөн тэрбээр “Манай сургуулийн төгсөгчид зөвхөн баруун бүс гэхгүй, Дархан-Уул, Ор­хон, Сэлэнгэ, Улаанбаатар гээд Монгол орны өнцөг булан бүрд ажиллаж байна. Багш нарын­хаа цалинг дунджаар 15 хувь нэмсэн. Засгийн газрын бодлого шийдвэр, бүс нутгийг хөгжүүлэх ажлын хүрээнд орон нутагт суралцаж буй оюутны төлбөрийн 50 хувийг улсаас гаргана гэсэн боловч энэ шийдвэр бүрэн хэрэгжихгүй байгаа. Яагаад гэхээр амьжиргааны баталгаажих түвшнээс доогуур гэж заасан нь Засгийн газрын тогтоолтой зөрчилдөж байна. Үүнийг эргэн хараа­сай” хэмээсэн. Тус сургуулийн хэлтсийн дарга Б.Батмөнх мөн орон нутгийн их, дээд сургуулийн үйл ажиллагааг төрөөс дэмжиж, бүс нутаг руу бодлогоо чиглүүлбэл түгжрэлийг бууруулж, төвлөрлийг сааруулна гэдгийг дурдсан. Тэрбээр “Залуу­ чууд орон нутгаас Улаанбаатарт л очиж байвал аав, ээжийгээ эдийн засгийн ямар дарамтад оруулж буй, эсэхээ тооцоолдоггүй. Хотод л сайхан амьдрал байгаа мэтээр хэт өрөөсгөл ойлгодог. “Хүүхдээ орон нутагт нь сургах гээд хүч хүрсэнгүй гэж ярих эцэг, эх цөөнгүй таарч байсан” гэв.
Баруун бүсийн сургууль нь хичээлийн хоёр байртай. Багш нарынх нь 42.3 хувь нь доктор, түүнээс дээш эрдмийн зэрэг, цол хамгаалсан аж. Нийслэл болон бусад аймгаас шилжин ирж, ажиллаж буй багш нар түрээсний байрт амьдардаг байна. Гэхдээ түрээсний төлбөр хямд бөгөөд гурван өрөө байранд сард 150 мянган төгрөг төлдөг гэнэ. Харин сум болон бусад газраас ирсэн оюутнууд дотуур байранд амьдардаг. Оюутны дотуур байрыг орон нутгийн хөгжлийн сангаас 1.2 тэрбум төгрөгөөр иж бүрэн засаж буй. Мөн улсын төсвөөс 12.6 тэрбум төгрөгөөр 300 оюутны байр барьж байгаа бөгөөд ирэх онд ашиглалтад оруулах юм байна. Сургалтын төлбөрийн тухайд нэг, хоёрдугаар дамжааны оюутных төв сургуулийнхтай ижил буюу 4.8 сая төгрөг аж.
Улсын хэмжээнд хими, биологи, математик, газар зүйн багшаар суралцагчийн тоо өсөхгүй, ха­рин бага анги, цэцэрлэгийн багш, нийгмийн ухааны чиглэлээр элсэгчдийн тоо нэмэгдэж буй. Энэ дүр зураг Ховдын сургуульд ч ялгаагүй байгааг захирал нь учирласан. Олон жилийн турш тасралтгүй үйл ажиллагаа явуулж ирсэн, багш, ажилтнууд нь тогтвор суурьшилтай ажилладаг ч багшийн орон тоо дутагдах үе бишгүй гэнэ. Ялангуяа, хими, математикийн багш тухайн сургуульд дутагдалтай.
“ОРХИГДСОН” БАГШ НАР
Тэртээ 1951 оноос Архангай аймагт багш мэргэжилтэн бэлтгэж эхэлсэн. Өдгөө МУБИС­ -ийн Архангай аймаг дахь багшийн сургууль гэж нэрлэгдэх болсон энэ сургуулийн элсэг­ чид мөн л цөөрчээ. “Багш мэргэжлээр суралцаж буй бакалавр болон магистрын хөтөлбөрт улсаас тэтгэлэг олгож байгаа учраас энэ жилийн хувьд элсэлт нэмэгдсэн” хэмээн тус сургуулийн Хөтөлбөрийн албаны мэргэжилтэн С.Алтантунгалаг хэлэв. Багшийн хомсдолыг бууруулахын тулд улсаас ийм арга хэмжээ аваагүй бол орон нутгийн сургуулиуд үүдээ барьж ч мэ­дэх байсныг нуугаагүй. Тэрбээр “Засгийн газрын тогтоолын дагуу шаардлага хангасан буюу элсэлтийн шалгалтад 430-аас дээш оноотой суралцагч­дад Төрийн сангаас 100 хувь тэтгэлэг олгож байна. Мөн сэтгэл зүйч, нийгмийн ажилтан зэрэг эрэлттэй, тэргүүлэх мэргэжлээр сурч буй хүүхдүүд тэтгэлэгт хамрагдаж байгаа. Түүнчлэн тодор­­хой шалгуурт нийцсэн оюутнууд орон нутгийн сургуульд суралцбал суурь төлбөрийн 50 хувийн тэтгэлэг олгодог. Энэ мэт сургалтын төлбөрөөс чөлөөлсөн, хөнгөлөлт урамшуулал нь элсэгчдийн тоог нэмэхэд нөлөөлж буй. Сүүлийн хоёр жил эдгээр тэтгэлгийг олгож байгаа бөгөөд эндхийн хүүхдүүдээс гадна Улаанбаатар хотоос ирж сурч байна. Адилхан багш мэргэжлийн дипломыг МУБИС-ийн хөтөлбөрийн дагуу олгож буй учраас орон нутагтаа сурах хүсэлтэй хүүхдүүд цөөнгүй. Энэ хичээлийн жилд бакалаврын сургалтад 488 хүүхэд сурч байна. 197 хүн магистрт суралцаж байгаа. Өнгөрсөн онд 360-370 хүүхэд бакалаварт суралцсан.
Сүүлийн таван жилд элсэлт эрс цөөрсөн. 20122013 онд манай сургууль 1700 оюутантай байв. 2015 онд улсын хэмжээнд ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчдын тоо цөөрсөнтэй холбоотойгоор бараг элсэгчгүй болсон. Ердөө 70 хүү­хэд сурч байсан шүү дээ. Зарим жилд 200-300 орчим оюутантай. Энэ жил өнгөрсөн оныхоос 100 оюутнаар нэмэгдсэн” хэмээн ярьсан. Гэвч нь тус сургуулийн хичээллэвэл зохих оюутны ердөө тал хувь нь.
Архангайн Багшийн сургууль бага ангийн багш, сургуулийн өмнөх боловсрол, уран зохиол, түүх нийгмийн ухааны хөтөлбөрөөр багш мэргэжилтэн бэлдэж буй юм. Мөн сэтгэл зүйч, нийгмийн ажилтнаар сурдаг оюутнууд бий. Өдгөө тус сургууль 48 багш, ажилтантай ч түүх, нийгмийн ухааны багш дутагдалтай хэвээр. Ерөнхий боловсролын сургуулийн багшийн цалин тэд нарынхаас илүү учир их, дээд сургуульд багшлах сонирхолгүй байдаг гэнэ. Хэ­дийгээр улсаас оюутны сургалтын төлбөрийг хөнгөлж байгаа ч багш, ажилтнуудын нийгмийн асууд­лыг орхигдуулсныг тус сургуулийнхан хэлсэн. Тухайлбал, ерөнхий боловсролын болон мэргэжлийн сургалт, үйлдвэрлэлийн багш нарын хүүх­­дийг их, дээд сургуульд үнэгүй сургах, мөн таван жилийн болон тэтгэвэрт гарахад нь 36 сарын нэмэгдэл олгох зэргээр урамшуулдаг бол их, дээд сургуулийн багш нарт энэ хүртээлгүй байд­гийг шүүмжилсэн. “Их, дээд сургууль суралцагчдын төлбөрөөр санхүүждэг тул багш нар нь өндөр цалинтай гэж нийтээрээ ойлгодог юм шиг байна лээ. Бидний цалин нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөөд анх ажилд орж байгаа, ерөнхий боловсролын сургуулийн багш нараас 500-600 мянган төгрөгөөр бага байдаг” хэмээн С.Алтантунгалаг ярьсан.
ЭЛСЭГЧГҮЙН УЛМААС ЗАРИМ ХӨТӨЛБӨРӨӨ ЗОГСООЖЭЭ
Монгол орны зүүн хязгаар нутаг буюу Дорнод аймагт багшийн сургууль бий. Ардыг гэгээрүүлэх яамнаас 1953 онд тус аймагт “Багшийн сургууль” байгуулах шийдвэр гаргаснаар эдүгээгийн МУИС-ийн Зүүн бүсийн сургуулийн суурь тавигджээ. Цагтаа зүүн бүс нутгаа багш, боловсон хүчнээр хангадаг байсан эрдмийн их өргөөнд дээрх сургуулиудын “зовлон” адил нүүрлэжээ. Энэ талаар Сургалт, оюутны хэлтсийн дарга Н.Баярмаа “10 жилийн өмнөхтэй харь­­цуулахад манай сургуулийн элсэлт цөөрсөн. Сүүлийн гурван жилд дунджаар 200 орчим элсэгчтэй байлаа. Магистрын хөтөлбөрт нэг улиралд 100-120 оюутан элсэж байна. Сургалтыг тан­хим, цахимаар зохион байгуулдаг. Газрын тосны инженерчлэл, сэтгэл судлал, нягтлан бодох бүртгэл, нийгмийн ажилтан, бага ангийн болон сургуулийн өмнөх боловсролын багш, биеийн тамир, хятад хэлний орчуулагчийн хөтөлбөр хэрэгжүүлж байгаа. Бакалавр, магистрын хөтөлбөрт сурч байгаа элсэгчид төлбөрийн хөнгөлөлтөд хамрагддаг. Энэ нь хэдийгээр багш болон эрэлттэй мэргэжлээр сурч буй хүүхдүүдэд санхүүгийн дарамтгүй, ихээхэн дэм болж буй ч зарим нэг хөтөлбөрөө элсэгчгүйн улмаас зогсоосон. Тухайлбал, урлагийн боловсрол, аялал жуулчлал, монгол хэл, уран зохиол, гадаад хэл, англи хэл, хөгжим, зураг зүй, дизайн, мэдээлэл зүй, математикийн багшийн хөтөлбөр маань элсэгчгүй байна” гэв.
Хэдийгээр тухайн сургуулийг 2023 онд МУИСийн Зүүн бүсийн сургууль болгон, цар хүрээг нь тэлсэн ч суралцах хүүхэд жилээс жилд буурсаар байна. Мөн дадлагажигч багшийн цалин 1.3 сая төгрөгөөс эхэлдэг тул ийм бага цалингаар орон нутагт ажиллах хүн олдоггүй байгаа аж.
Энэ мэтээр орон нутагт багш бэлдэж буй сургуулиуд тэтгэлгээр л “амь зогоож” буйг салба­рын яам, төр засаг анхааралдаа авна уу

https://www.unuudur.mn/a/280017
]]> zulaa Thu, 29 Jan 2026 10:50:39 +0800 Алтны үнэ 4900 доллароос давлаа http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2361 http://uvurkhangai.nutag.mn/index.php?newsid=2361
Чикагогийн таваарын биржид өчигдөр болсон арилжаагаар хоёрдугаар сард нийлүүлэх алтны үнэ 1,3 хувиар өсөж, нэг унц нь 4900.6 ам.долларт хүрчээ. Мөн Нью-Йоркийн таваарын биржид болсон арилжаагаар хоёрдугаар сард нийлүүлэх алтны үнэ түүхэн дээд үзүүлэлт буюу унц нь 4950 ам.долларт хүрсэн байна.

Геополитикийн тодорхойгүй нөхцөл байдал, АНУ-ын Холбооны нөөцийн сан бодлогын хүүгээ бууруулна гэсэн хүлээлт, долларын ханш сулрах магадлал, Төв банкууд нөөцөө төрөлжүүлж, нөөц дэх доллароо багасгаж, алтыг их хэмжээгээр худалдан авч байгаа зэргээс шалтгаалан алтны үнэ тасралтгүй өссөөр байна гэж шинжээчид дүгнэжээ. 

Үнэт металлын зах зээлд оролцогчдын Лондоны холбооноос явуулсан санал асуулгад хамрагдсан шинжээчдийн үзэж байгаагаар, энэ онд алтны үнэ 5000 доллароос давна гэдэг нь нэгэнт тодорхой болсон байна. Тухайлбал, ICBC Standard bank-ны стратегийн шинжээч Жулиа Ду-гийн таамаглаж байгаагаар бол, алтны үнэ энэ онд дунджаар 6050 доллар/унц орчимд хэлбэлзэх ажээ. 


]]> zulaa Fri, 23 Jan 2026 15:59:54 +0800